Belirsizlik Nedir

Belirsizlik Nedir

Çok anlamlılık, ifadelerde belirsizliğe, belirsizlik ise yanlış çıkarımlara yol açtığı için mantık tarafından incelenir. Mantık açısından bir ifadenin taşıdığı anlam açık seçik olmalı ki o ifadeye bir doğruluk değeri verilebilsin. Çok anlamlılığa neden olan unsurlar, aynı zamanda belirsizliğe de neden olurlar. Çok anlamlılığa en çok semantik ve pragmatik belirsizlik yol açar. Semantik belirsizlik: Daha önce değinildiği gibi günlük dilde sözcüklerin anlamları her zaman kesin değildir. “Ankara, İstanbulʼa uzaktır.” önermesi, bir miktar belirsizlik taşır.

Ankara, Ankaraʼnın doğusundaki herhangi bir şehre, örneğin Muşʼa göre İstanbul daha yakındır. Bu açıdan bakıldığında Ankara, İstanbulʼa hem yakın hem de uzaktır. “Ankara, İstanbulʼa çok uzaktır.” önermesinin tek başına doğru ya da yanlış olarak değerlendirilebilmesi mümkün değildir. Tek başına kesin bir şekilde “doğru” veya “yanlış” olarak değerlendirilemeyen önermeler belirsiz veya bulanık önermelerdir. Sayısal veriler bulunan önermeler daha çok kesinlik içerirler.

Belirsizlik Nedir

Belirsizlik Nedir

Örneğin “Öğrencilerin %20ʼsi mantık dersini kolay bulmaktadır.” önermesi ya doğru ya da yanlıştır. Sağ tarafta verilen renk skalasında siyah ile beyaz arasında sonsuz sayıda farklı tonda gri, beyaz ve siyah yer almaktadır. Bu renk tonları, sayısal veriler kullanılarak bilgisayarlar tarafından birbirinden ayırt edilebilmektedir. Ancak gündelik dilde siyaha yakın olanlar “siyah”, beyaza yakın olanlar “beyaz”, griye yakın olanlar ise “gri” olarak nitelendirilir. Pragmatik belirsizlik:

 

Bir ifadenin kullanan kişiye bağlı olarak nesnel anlamından farklı bir anlam kazanmasının yol açtığı belirsizliktir. Böyle bir durumda dilsel bir ifade, kullanan kişi açısından belli bir doğruluk de- ğeri kazanmasına rağmen başkaları açısından hiçbir belli doğruluk değeri taşımaz. Aşağıdaki örnekleri inceleyelim: – Kapıyı aparabilir misin? – Tarlada çok fazla buğday var. İlk örnekte; eğer karşımızdaki kişi, “kapı” sözcü- ğünü bilir de “aparmak” sözcüğünü bilmezse kullanı- cıya bağlı bir belirsizlikle karşı karşıyayız demektir.

Belki de soruyu yönelten kişi, “aparmak” sözcüğünü, “yarı açık bırakmak” anlamında kullanmaktadır. Bu cümlede, söz dizimsel veya anlamsal bir belirsizlik olmamasına karşın pragmatik bir belirsizlik vardır. İkinci örnekte; “çok fazla” sözcüğü kesin bir nicelik olarak ifade edilebilecek iken bu yapılmadığından pragmatik bir belirsizliğe yol açılmıştır. Önermelerdeki “biraz”, “az”, “çok”, “fazla” gibi derece bildiren sözcükler ile “güzel”, “çirkin”, “basit”, “zor” gibi öznellik ifade eden sözcükler, anlamsal (semantik) belirsizliğe yol açar.

Belirsizlik

Belirsizlik

Bu yüzden bu önermeler, kullanım (pragmatik) ve söz dizimi (sentaks) açısından belirsizlik içermese dahi anlam (semantik) açı- sından belirsizlik içerirler. Pragmatik belirsizlikten kaçınmanın yolu, bu tür durumlarda metre, kilogram, litre, dakika gibi sayısal veriler içeren evrensel ölçütler kullanmaktır.  Dildeki belirsizliklerin derecesi, belirsizlik taşıyan ifadelerin hepsinde aynı düzeyde değildir. Yani belirsizliğin de bir derecesi vardır.

Örneğin “bir evde bir toplu iğneyi kaybetmek” ile “toplu iğneyi evin belli bir odasında kaybetmek” arasında, iğnenin aranması gereken yer açısından fark vardır. Gündelik dilin bu çok anlamlılığı bilim, sanat ve felsefeye temel sağlayan mantık tarafından ortadan kaldırılmaya çalışılır. Bunun için mantıkta olduğu gibi matematik ve geometri gibi bilime zemin oluşturan disiplinlerde de yapay diller oluşturulmuştur.

Mantık ve matematik gibi formel bilimlerin dışındaki tüm bilimler az ya da çok kesinsizlik ve buna bağlı belirsizlik içerir. Felsefe dersinde gördüğümüz bilgi türlerinden bilimsel bilginin diğer bilgi türlerinden (felsefi, dinî, gündelik, sanat) daha kesin ve belirli oldu- ğunu hatırlayınız. Bilimsel bilgiler arasında ise doğa bilimlerinin sosyal bilimlere göre daha az belirsizlik içerdiği bir gerçektir. Buna benzer olarak gündelik dil ile bilim dili arasında da kesinlik ve belirlilik açısından farklar vardır. Bilim, sanat ve felsefe alanında sözcükler gündelik kullanıma göre daha az belirsizlik içerecek şekilde kullanılır

Makaleyi okumayı bitirdiğine göre hemen bir yere gitme, bir önceki yazımız olan Windows 10 PRO RTM Full Türkçe MSDN ISO başlıklı makalemizde Windows 10 hakkında bilgiler verilmektedir.

  1. Pingback: Belirsizlik Nedir | Guncel Teknoloji Haberleri

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

İletişim - RSS - Sitemap - Ping Gönder Pasulya © 2015 Tüm hakları saklıdır. İçeriklerin izinsiz kopyalanması yasaktır.